Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ Շքանշանի Պարգեւատրման առթիւ

Թովմաս Սամուէլեանի Ընդունման Խօսքը

30 օգոստոսի 2006թ.Էջմիածին

Շնորհակալութիւն: Շատ-շատ են նրանք, ովքեր ինչ-որ չափով ներդրում են ունեցել այսօրուայ արարողութեան մէջ. ուստի չեմ փորձի բոլորի անունները յիշատակել: Իմ խորին երախտագիտութիւնն եմ յայտնում իմ ընտանիքի անդամներին, ուսուցիչներին, աշխատակիցներին, բարեկամներին եւ ուսանողներին, որոնցից շատերը այսօր ներկայ են:

Մեր պատմութեան ընթացքում չենք ունեցել աւելի լաւ պայմաններ մեր լեզուն ու մշակոյթը ամրացնելու եւ տարածելու համար: Սբ. Գրիգոր Նարեկացին նշում է, որ իր մատեանը գրել է մեր պատմութեան խաղաղ պահերից մէկի ժամանակ: Մեզ նոյնպէս վիճակուել է ապրել նման համեմատաբար խաղաղ ժամանակաշրջանում: Այդ խաղաղ պահերին է, որ մշակոյթ է ստեղծւում, երբ ազգը հաւաքում է ստեղծագործական ներոյժը եւ լուծում իր առաջ ծառացած խնդիրները:

Լեզուն`որպէս կենդանի մշակոյթ, կազմուած է երկու հիմնական տարրերից` խորհրդանշային համակարգից եւ այդ համակարգը կրող, օգտագործող համայնքից: Երբ այս տարրերից մէկը կամ միւսը խախտուի, վտանգւում է լեզուն:

Այս պահին մեր իրականութեան մէջ, երկուսն էլ լուրջ խնդիրների առաջ են կանգնած, եւ քանի դեռ ուշ չէ, քանի հնարաւորութիւն կայ, լուծումներ պէտք է գտնել: Այդ խնդիրները կարելի է բաժանել երկու խմբի`

1. Լեզուի գնահատում – Ճանաչել եւ գնահատել մեր լեզուն որպէս սուրբ ստեղծագործութիւն, իր դասական արտայայտմամբ` գրաբարի եւ դասական ուղղագրութեան տեսքով: Այսինքն` լեզուի խորհրդանշային համակարգի խնդիրը:

2. Թարգմանութիւն – այսինքն` համայնքի խնդիրը, լեզուական համակարգը կրողների խնդիրը: Մեր գրականութիւնը եւ պաշտամունքը մատչելի դարձնել նախ եւ առաջ մեր իսկ ժողովրդին, որը, ճակատագրի բերումով, մեծ մասամբ չգիտէ հայերէնը եւ շատ հաւանական է բաւարար էլ չի իմանայ, գոնէ այս սերնդի կտրուածքով:

Առաջին խնդրին անդրադառնանք: Յաճախ լեզուն համարւում է լոկ գործիք: Դա նման է նրան, երբ ծառին նայելիս, տեսնում ենք միայն հրանիւթ կամ տախտակ: Սակայն ծառն ինքնին գեղեցկութիւն է: Նոյնը` լեզուն: Մեր լեզուն մեր ազգի հանճարի արտայայտութիւնն է, մանաւանդ գրաբարը եւ դասական ուղղագրութիւնը:

Դասական ուղղագրութիւնը մեր լեզուի բնածին պատկերն է: Աստուծոյ ներշնչմամբ այն մեզ տրուեց Սբց. Սահակի եւ Մեսրոպի միջոցով: Աստուածատուր մեր մարդկային պատկերի նման այն չպէտք է աղաւաղել, կոտրել եւ մասնատել: Մինչեւ 1922թ. մենք ունեցել ենք միասնական գրելաձեւ: Մեր ազգը, որքան էլ սփռուած կամ մասնատուած լինէր, իր ոգու ամբողջականութիւնը գտել էր դրանում: Այդ ամբողջականութիւնը ջարդուեց Մեծ Եղեռնի եւ յետագայ Սովետական ազգութիւնների նկատմամբ քանդիչ քաղաքականութեան հետեւանքով: Դասականը արգիլուեց. բայց վէրքը մնաց: Կան վէրքեր, որոնց բուժումը մեր ոյժերից վեր է: Սակայն այս վէրքը բուժելի է, եւ պէտք է բուժուի: Ամբողջ հայութիւնը հիմա ազատ է` ազատ է ճանաչելու դասական ուղղագրութիւնը, ազատ է հիանալու դրա կատարելութեամբ, եւ ազատ է վերագտնելու այն: Այն մեր ընդհանուր ժառանգութիւնն է: Այն բոլորիս է պատկանում եւ բոլորիս է միաւորում: Ուրանալը, մոռացութեան մատնելը, անվայել է եւ մեր ազգի համար պատուաբեր չէ:

Գրաբարը նոյնպէս անփոխարինելի ազգային արժէք է: Այն ինքնին արուեստի գործ է: Այնինչ աշխարհաբարը հաղորդակցութեան միջոց է` ստեղծագործական ատաղձ: Սուրբ Թարգմանչաց հանճարով լոկ հիանալը բաւարար չէ: Այն լիարժէք գնահատելու համար անհրաժեշտ է անմիջական շփում այդ լեզուի հետ: Իւրաքանչիւր ուսեալ հային պէտք է ընձեռնուի հնարաւորութիւն, ցանկութեան դէպքում, գրաբար սովորել, որպէսզի կարողանայ կարդալ մեր առաջին գրութիւնները, գոնէ Աւետարանը: Գրաբար Աւետարանը կարդալով` արժէքային համակարգ եւ գրելու արուեստ ձեռք բերեցին գրեթէ բոլոր մեր գրողներն ու առաջնորդները 1600 տարի շարունակ, նոյնիսկ սովետական շրջանում որոշ դէպքերում: Մենք մեր արմատները պէտք է վերագտնենք եւ ամրանանք:

Երկրորդ խնդիրն այն է, որ պատմական աղէտների հետեւանքով, հայերի նշանակալից մասը հայերէն չգիտէ: Խզուել է լեզուի բնականոն փոխանցման կապը: Մեր ժողովրդի մի պատկառելի մասի հետ հնարաւոր է առընչուել միայն թարգմանութիւններով ու տեղեկան լեզուներով: Մենք կանգնած ենք մեր ազգի եւ եկեղեցու համար մի վճռական ընտրութեան առջեւ: Այդ ընտրութիւնը իրականացնելու համար հարկաւոր է հաւատ ու քաջութիւն: Եթէ հայերէն չիմացողներին լիարժէք ներգրաւենք մեր համայնքներում, ապա հնարաւոր է որ լեզուն եւ մշակոյթը մի օր արթնանան նրանց մէջ: Իսկ եթէ չներգրաւենք, ապա ամենայն հաւանութեամբ նրանց վերջնականապէս կորցնենք` այս անգամ, մեր ձեռքով: Անտարակոյս, առաջին այլընտրանքը մեր բոլորի յոյսն է: Քանի դեռ հնարաւոր է, պէտք է հաւաքենք մեր հօտը, յարմարացնելով մեր մօտեցումները նրանց կարիքներին եւ ունակութիւններին, այդ թւում նաեւ նրանց լեզուական ունակութիւններին, ինչպէս քաջաբար եւ նախախնամաբար արեցին Սբք. Սահակն ու Մեսրոպը իրենց ժամանակին:

Այս առթիւ պատշաճ է յիշել նրանց մեծ ներդրումը մեր ազգի բարգաւաճման եւ փրկութեան մէջ: Յոյս ունենանք, որ նրանց նման, մենք էլ այնքան քաջ, գործունեայ եւ հեռատես կը լինենք, որ մեր լեզուն, հաւատն ու մշակութը որպէս սեփականութիւն յանձնենք հարազատ ժառանգորդներին: Սբց. Սահակի ու Մեսրոպի օրհնութեամբ եւ ներշնչմամբ, կրկնապատկենք մեր ջանքերը նրանց առաքելութիւնը կատարելու եւ շարունակելու համար: Հարկաւոր է խոհեմ, քաջ եւ մեծահոգի վերաբերմունք մեր սփռուած հօտի ամէն մի անդամի նկատմամբ, նրանց հետ կապ հաստատելով այն պարզ, հոգատար, եւ իմաստուն ձեւով, որն եղել է Հայ Քրիստոնէութեան յատկանշական մօտեցումը դարեր շարունակ:

Եւս մի անգամ յիշենք Սբ. Գրիգոր Նարեկացու խօսքը: Մշակոյթը զարգանում է պատմութեան հազուադէպ խաղաղ արանքներում: Նման հնարաւորութիւն մեզ շնորհւում է հազար տարին մէկ: Օգտուենք մեզ ընձեռնուած այս յատուկ հնարաւորութիւնից:

Sts. Sahak and Mesrop Medal Acceptance Speech

Thomas J. Samuelian

August 30, 2006

Etchmiadzin

Thank you. There are too many people that have in one way or another contributed to this day, so I will not try to name them all. To my family, teachers, colleagues, coworkers, friends, students, many of whom are here today, I extend my warmest thanks.

Today, we have a better opportunity to safeguard and share our language and culture than ever before in our history. As St. Gregory noted, his Prayer Book was written in one of those peaceful lulls in Armenian history. We are in the midst of one of those right now. Those lulls are when culture is created and when nations gather their creative energy and solve their problems. Language is a living culture consisting of a symbolic system and its community of carriers/users. When one or the other element falters, the language is endangered.

Today, both face serious challenges, and before it is too late, it is a good time to address some of the linguistic challenges facing our nation, which I put into 2 categories:

1. Language appreciation – knowing and appreciating our language as a creative work of sacred art, including its classical form of expression and writing, Grabar and Classical Orthography. That is, the symbolic system.

2. Translation – that is, the community in which that system dwells. Making our literature and worship accessible first and foremost to our own people, many of whom do not Armenian well, if at all, and, due to our nation's historic fate, probably will not at least in this generation.

Let's start with the first. We tend to look at language merely instrumentally. That's a bit like looking at a tree and seeing only firewood and lumber. A tree is a thing of beauty in itself. So is a language. Our language is an expression of our nation's genius, especially, Classical Armenian and classical orthography.

Classical orthography is the original image of our language. It was created by Sts. Sahak and Mesrop through divine inspiration. Like our God-made image, we should not defile it. Until 1922, we had a common alphabet. Our nation, however scattered or divided in other ways, found wholeness in it. That wholeness was destroyed by the Genocide and later Soviet nationality policy. Classical orthography was banished, but the wound remains. We have other wounds that we cannot heal ourselves. This wound can and must be redressed. All Armenians are now free know classical orthography, free to admire its perfection, and free to reclaim it. It is our legacy. It belongs to us all. Renouncing or relegating this heritage to oblivion is unbecoming and is not honorable for our nation.

Grabar is also a unique and irreplaceable cultural achievement. Grabar is a work of art in itself. Ashkharhabar is a means of communication, a medium to produce works of art. The genius of Sts. Sahak and Mesrop and their disciples should not merely be revered. It needs to be experienced first-hand to be appreciated. Every educated Armenian should have the opportunity, if they want, to learn Classical Armenian and to read our first writings, at a minimum the Gospels. Reading the Gospels in Classical Armenian is the basic exercise that shaped the values and literary art of all our writers and leaders for 1600 years, even into the Soviet era in some cases. It's the tried and true way. We need to get back to our roots.

The second challenge is that, due to the misfortunes of our history, many members of our flock do not and probably never will, speak modern Armenian. For this dispersed flock the natural lines of linguistic transmission have been severed. For them, inclusion in community life through translation and use of local languages is essential. We are faced with a fateful choice for the future of our church and nation. It will take courage and faith to make this choice. If those who do not know Armenian are included in our communities in a meaningful way, there is a chance that one day language and culture reawakened in them. If they are excluded, then we are likely to lose them forever, this time by our own actions. Doubtless, we all hope for the first outcome. Before it is too late, we should gather as much of the flock as we can, tailoring our pastoral care to their needs and abilities, including their linguistic abilities, as Sts. Sahak and Mesrop did with courage and providential blessing in their time.

On this occasion, we are reminded of the great contribution Sts. Sahak and Mesrop made to our nation's development and salvation. Let us hope that we will find the courage and vision to reclaim our linguistic legacy, culture and faith and pass it on. With their blessing and inspiration, let us renew our commitment to their mission of gathering and enlightening the Armenian flock. This will take prudence, courage, and a generosity of spirit toward each and every member of our dispersed people, an ability to connect with them in the genuine, caring, and wise way that has been the hallmark of the Armenian Christian tradition.

St. Gregory of Narek tells us that culture is made during the peaceful lulls in our history. We are graced with such an opportunity once in a millennium. Let us use it well.